Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) bukan lagi sekadar dokumen sejarah yang dikenang setiap kali menjelang Hari Malaysia. Lebih enam dekad selepas pembentukan Malaysia, pelaksanaan perjanjian itu terus menjadi agenda penting dalam memperkukuh hubungan antara Kerajaan Persekutuan dengan Sabah dan Sarawak.

Perkembangan terkini memperlihatkan bahawa pelaksanaan MA63 sedang bergerak daripada sekadar perbahasan mengenai hak dan tuntutan kepada proses yang lebih tersusun melalui rundingan, keputusan dasar serta pelaksanaan di lapangan.

Perkara itu jelas apabila Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, mempengerusikan Mesyuarat Majlis Tindakan Pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MTPMA63) di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah (SICC), Kota Kinabalu pada 11 September 2026.

Mesyuarat itu turut dihadiri Ketua Menteri Sabah, Datuk Seri Haji Noor dan Premier Sarawak, Tan Sri Abang Johari Tun Openg, selain barisan kepimpinan Kerajaan Persekutuan dan kerajaan negeri.

Malah, sehari sebelum mesyuarat berkenaan, Perdana Menteri bersama kedua-dua pemimpin negeri itu hadir dalam Majlis Makan Malam Kerajaan Negeri Sabah sempena MTPMA63 di Kota Kinabalu. Pertemuan dalam suasana tidak formal sedemikian memperlihatkan bahawa proses pelaksanaan MA63 tidak hanya bergantung kepada meja rundingan rasmi, tetapi turut memerlukan hubungan politik dan kerjasama yang kukuh antara kepimpinan Persekutuan, Sabah dan Sarawak.

Lebih penting, mesyuarat MTPMA63 kali ini memperlihatkan beberapa isu utama terus diberikan perhatian serius. Antaranya ialah kajian semula Pemberian Khas Sabah di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan, pemerkasaan keselamatan sempadan, pertambahan perjawatan serta Borneonisasi perkhidmatan awam Persekutuan dan pertambahan kerusi Parlimen bagi Sabah dan Sarawak.

Pelaksanaan yang mula memperlihatkan hasil

Dalam menilai kemajuan MA63, masyarakat perlu melihat perkembangan berdasarkan apa yang telah dilaksanakan, bukan semata-mata apa yang masih belum selesai.

Setakat Jun 2026, sebanyak 13 daripada 29 perkara di bawah platform rundingan rasmi MA63 telah diselesaikan sepenuhnya, manakala lima lagi mencapai penyelesaian secara sebahagian atau interim. Sebanyak 11 perkara masih dalam pemantauan dan perbincangan. Antara perkara yang masih memerlukan perhatian termasuk perjawatan, kesihatan, pendidikan dan Borneonisasi perkhidmatan awam Persekutuan.

Antara pencapaian yang paling signifikan bagi Sarawak ialah penyerahan status dan kuasa kawal selia Pelabuhan Bintulu kepada Kerajaan Sarawak pada 21 Julai lalu.

Pelabuhan Bintulu bukan sekadar aset strategik, malah mempunyai kedudukan penting dalam ekonomi Sarawak dan Malaysia, khususnya dalam sektor tenaga, logistik, perindustrian dan perdagangan. Penyerahan itu memperlihatkan bagaimana pelaksanaan MA63 boleh diterjemahkan kepada pengiktirafan terhadap peranan dan kedudukan Sarawak sebagai rakan pengasas Malaysia.

Lebih jauh daripada soal pentadbiran, Pelabuhan Bintulu berpotensi dikembangkan sebagai pusat industri, logistik dan tenaga hijau yang memberi manfaat bukan sahaja kepada Sarawak tetapi kepada ekonomi negara dan rantau Asia Pasifik.

Dalam konteks ini, MA63 harus dilihat sebagai instrumen untuk memperkukuh persekutuan, bukannya sebagai agenda yang memisahkan wilayah.

Sabah dan persoalan pemberian khas

Bagi Sabah pula, antara perkembangan paling besar tahun ini ialah peningkatan Pemberian Khas interim daripada RM600 juta kepada RM1.5 bilion.

Kerajaan Persekutuan sebelum ini menjelaskan bahawa peningkatan tersebut merupakan langkah sementara sementara kaedah pelaksanaan tuntutan 40 peratus hasil Sabah dimuktamadkan melalui rundingan.

Namun perkembangan pada 11 September memperlihatkan bahawa isu tersebut masih menjadi keutamaan Kerajaan Negeri Sabah.

Ketua Menteri Sabah, Datuk Seri Hajiji Noor, menyatakan bahawa kerajaan negeri meminta pertimbangan sewajarnya daripada Kerajaan Persekutuan agar isu pembayaran 40 peratus hasil kepada Sabah dapat diselesaikan dan dipercepatkan.

Pada masa sama, Perdana Menteri mengesahkan bahawa bayaran interim Sabah dinaikkan kepada RM1.5 bilion mulai tahun ini dan dijangka disalurkan pada akhir Oktober atau awal November selepas persidangan Parlimen.

Ini menunjukkan bahawa pelaksanaan MA63 memerlukan dua pendekatan serentak – memenuhi perkara yang telah dipersetujui dan meneruskan rundingan terhadap perkara yang belum mencapai kata sepakat.

Borneonisasi dan pembangunan modal insan

Satu lagi perkara yang tidak kurang penting ialah pelaksanaan Borneonisasi dalam perkhidmatan awam.

Bagi Sabah dan Sarawak, Borneonisasi bukan sekadar soal jumlah pegawai tempatan yang mengisi jawatan Persekutuan. Ia berkait dengan keupayaan masyarakat tempatan untuk memimpin institusi, memahami realiti setempat dan menjadi sebahagian daripada proses membuat keputusan yang memberi kesan langsung kepada kehidupan rakyat.

Perkembangan terkini menunjukkan Sarawak telah melepasi sasaran 80 peratus pengisian jawatan utama Perkhidmatan Awam Persekutuan oleh anak Sarawak, dengan pencapaian 87.5 peratus. Sabah pula menghampiri 70 peratus.

Pada masa sama, isu pendidikan dan kesihatan terus menjadi agenda penting kerana kejayaan sebenar MA63 akhirnya perlu dirasai rakyat.

Dalam sektor kesihatan misalnya, Kerajaan Persekutuan meluluskan RM1.57 bilion di bawah Rolling Plan Pertama Rancangan Malaysia Ke-13 untuk 53 projek kesihatan di Sabah, termasuk 46 projek yang sedang berjalan dan tujuh projek baharu.

Pelaburan seperti ini penting kerana jurang pembangunan tidak boleh diukur hanya melalui angka ekonomi. Ia turut berkait dengan akses rakyat kepada hospital, klinik, sekolah, tenaga elektrik, air bersih, jalan raya dan perkhidmatan asas yang berkualiti.

Suara Sabah dan Sarawak perlu terus didengar

Perkembangan terbaru juga membawa satu lagi dimensi penting apabila Kerajaan Persekutuan bersetuju pada prinsipnya untuk meningkatkan nisbah perwakilan Ahli Parlimen Sabah dan Sarawak.

Menurut Perdana Menteri, keputusan itu memerlukan pindaan Perlembagaan bagi membolehkan pertambahan perwakilan berkenaan, selaras dengan semangat MA63.

Perkara ini signifikan kerana pembentukan Malaysia pada 1963 mempunyai latar belakang perwakilan dan struktur persekutuan yang tersendiri. Sebarang usaha untuk memperkukuh kedudukan Sabah dan Sarawak dalam Parlimen perlu dilaksanakan melalui proses perlembagaan yang teliti, tetapi pada masa sama tidak wajar dibiarkan tanpa hala tuju yang jelas.

Sarawak juga menanti perkembangan seterusnya

Bagi Sarawak, perkembangan mengenai pemberian khas interim turut menjadi antara perkara yang perlu diperhalusi.

Selepas mesyuarat MTPMA63, Perdana Menteri memaklumkan bahawa perbincangan lanjut bersama Premier Sarawak akan diteruskan dalam beberapa hari berikutnya mengenai langkah interim untuk Sarawak.

Kerajaan Sarawak turut mengemukakan pandangan supaya satu formula yang lebih jelas diwujudkan dengan mengambil kira kedudukan kewangan negara, kemampuan semasa serta kadar minimum dan maksimum yang boleh dipertimbangkan. Perdana Menteri bersetuju supaya Kementerian Kewangan dan Kementerian Kewangan Sarawak membincangkan cadangan formula tersebut.

Perkembangan ini menunjukkan bahawa proses MA63 bukanlah proses sekali duduk. Ia memerlukan penelitian kewangan, perundangan, pentadbiran dan dasar secara berterusan.

MA63 sebagai jambatan, bukan tembok

Hakikatnya, masih terdapat isu yang belum selesai. Perbezaan pandangan juga merupakan perkara biasa dalam proses rundingan antara Kerajaan Persekutuan dengan kerajaan negeri.

Namun, yang lebih penting ialah bagaimana perbezaan itu diurus.

Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri Fadillah Yusof, yang juga Pengerusi Jawatankuasa Teknikal MTPMA63, menegaskan bahawa perbincangan perlu diteruskan berasaskan keterbukaan, saling menghormati dan usaha mencari titik persamaan.

Pendekatan sedemikian amat penting kerana MA63 bukan pertandingan siapa menang atau siapa kalah.

Sebaliknya, kejayaan pelaksanaan MA63 seharusnya diukur berdasarkan sejauh mana hak yang dipersetujui dapat diterjemahkan kepada pentadbiran yang lebih baik, pembangunan yang lebih seimbang dan kehidupan rakyat yang lebih sejahtera.

Pertemuan Perdana Menteri bersama Ketua Menteri Sabah dan Premier Sarawak di Kota Kinabalu baru-baru ini juga memberikan gambaran bahawa hubungan antara ketiga-tiga pihak perlu terus diperkukuh. Kesepakatan politik, komunikasi terbuka dan kepercayaan antara kepimpinan menjadi asas penting bagi menyelesaikan perkara yang masih tertangguh.

Menjelang sambutan Hari Malaysia ke-63 pada 16 September ini, perkembangan tersebut membawa mesej yang cukup jelas.

Malaysia dibina atas asas persefahaman dan persetujuan antara wilayah yang mempunyai sejarah, identiti dan keperluan tersendiri. Justeru, pelaksanaan MA63 bukan sekadar memenuhi tuntutan masa lalu, tetapi merupakan usaha membina masa depan Malaysia yang lebih adil.

Apa yang telah dipersetujui perlu dilaksanakan. Apa yang masih belum selesai perlu terus dirunding. Dan apa yang akhirnya dicapai mesti memberi manfaat kepada rakyat.

Jika prinsip ini terus menjadi landasan, MA63 bukan sahaja akan kekal sebagai dokumen yang membentuk Malaysia pada 1963, malah menjadi jambatan yang menghubungkan aspirasi Sabah, Sarawak dan Semenanjung dalam membina sebuah Malaysia yang lebih kukuh, matang dan seimbang.

Itulah semangat sebenar sebuah persekutuan ia bukan sekadar berkongsi sebuah negara, tetapi berkongsi tanggungjawab, peluang dan masa depan.